ÇAYDA ÇIRA EFSANESİ

Orta Asya'dan göçler sırasında bir Türk boyu, Harput yöresine gelerek yerleşir. Boy beyinin oğlu Harput sakinlerinden başka bir boy beyinin kızına âşık olur. Birbirlerine yabancıdırlar. İki kabilenin toprakları arasından bir dere akmaktadır. Âşıklar geceleri, çıra (meşale) ile birbirlerine sevgilerini anlatmaya çalışır ve gizliden gizliye buluşurlar. Derken görücüler gönderilir ve kız istenir. İki boy arasında dostluk kurulması amacıyla kız verilir. Düğün hazırlıkları yapılır. Kırk gün, kırk gece düğün yapılarak yenilip içilir. Düğün alayı gelini alıp dönerken, atı ürken gelin derenin coşkun sularına düşerek kaybolur. Bütün aramalara rağmen, gelini bulamazlar. Zavallı damat adayı, aramaya gece gündüz devam eder ve ararken ağıtlar yakar.

BACI KARDEŞ EFSANESİ

       Kaplıkaya köyüne bağlı Direkli Dağı yakınlarında birbirine yaslanmış gibi duran iki kaya parçasına halk, iki kardeş yakıştırması yapmıştır.Anlatılanlara göre; biri kız diğeri erkek kardeş, dağa sakız toplamaya giderler.Akşama kadar dağ tepe dolaşır, topladıkları kengerleri çuvala doldururlar. Oğlanın sırtındaki çuvalın delik olduğunun ikiside fark etmez. Tam eve dönecekleri sırada, abla arkasına dönüp bir de bakar ki, kardeşinin çuvalı bomboş...!Kardeşine: "Sakızları sen sakladın" diye değnekle vurmaya başlar. Vurur vurmasına, ama bu vuruş, onun kardeşine son vuruşu olur . Zavallı çocuk yediği sopanın tesiri ile orada oluverir.Kardeşinin ölümü ile dehşete düşen kız ağlamaya ve Allah'a yalvarmaya başlar: "Allahım kardeşimi ben öldürdüm. Beni de ya taş. ya da kuş et de kurtulayım" diye dua eder.Allah, kızın duasını kabul eder, iki kardeşi de orada taşa çevirir. İşte gördüğümüz bu iki kaya iki kardeşin taşlaşmış bedenleridir.

ÂZER BABA EFSANESİ

       Efsaneye göre gölün güneyindeki Hazar Baba Dağı, Hz.İbrahim'in babası Âzer'in yaylağıdır. Yaz mevsiminde bu dağda, Âzer'in aşireti ile efsanede adı zikredilmeyen bir başka aşiret arasında çıkan bir kavga sonucu, Âzer Hazar Dağı'nın sarp bir tarafına sığınır ve dağdaki bir mağarada şehit olur. Mağaranın içindeki mezarın Azer'e ait olduğuna inanılmaktadır.Âzer ismi zamanla ''Hazar" şekline dönüşmüş ve göl adını buradan almıştır.

ALİ GELMEZ EFSANESİ

       Murat Nehri Palu ilçemizin yakınlarından geçer. Burada "Ali Gelmez" denilen bir yer vardır. Neden böyle anılır merak ettiyseniz orada yaşayan insanlara kulak verelim.Yıllar önce burada yaşayan Ali isminde ve çok iyi yüzen bir delikanlı varmış. Kimsenin cesaret edemediği suyun en derin yerlerine bile dalarmış. Bir gün yine arkadaşları ile nehrin kıyısına gelmiş. Onlar kıyıda yüzerken kendisi derinlere inmiş. Bir bakmış ki, orada bir kadın oturmuş ekmek yapıyor.Suyun yüzüne çıkmış. Arkadaşlarına:-Ben suyun dibine dalıp size sıcak ekmek getireceğim, demiş. Onların alaylı bakışlarının arasında suya tekrar dalmış ve kadına:-Bana bir ekmek verir misin? demiş. Kadın: -Vereyim ama bir daha gelme. Bizim erkeklerimiz seni görmesin öldürürler, diye cevap vermiş. Ali ekmekleri almış suyun yüzüne çıkmış. Ama arkadaşları bu sefer peynir de isteriz diye tutturmuşlar.Ali, kadının kendisine "gelme" dediğini unutarak bir daha dalmış. Arkadaştan suyun kenarında beklemişler, beklemişler ama ne gelen... Ne giden... Kendi aralarında ağlaşıp figan etmeye başlamışlar. Ali gelmedi... Ali gelmedi...O günden beri, Murat Nehri'nin bu yöredeki en derin yerine "Ali Gelmez" denmiş.

AHMET BEY CAMİİ EFSANESİ

Harput'un Ahmet Bey Mahallesinde aynı adı taşıyan bir cami vardı. Bu mabedin minaresini çıngıraklı bir kedinin beklediğine inanılırmış. Minareye inip çıkanlar çıngırağı duyarlarmış. Ama kedi herkese görünmeyip yalnız boy abdestsiz (gusülsüz) minareye çıkanlara görünürmüş.Caminin müezzini Harput'un ünlü Deli Hayro'su. aklı başında, beyaz sarıklı, siyah cüppeli bir adam... Kedinin hışmına uğrayarak aklını kaybeder...Kedi kime görünse; hâli harap ya aklını kaybeder ya ölür yahut da kör olurmuş. İşte Deli Hayro'da kedi yüzünden aklını kaybettikten sonra kimse camide müezzinlik yapmaya cesaret edememiş. Aylarca müezzinsiz kalan camiye sonunda anadan doğma âmâ olan Hafız Kör Musto müezzin olmuş.

ANKUZU BABA EFSANESİ

       Ankuzu Baba türbesi, Harput'a yedi sekiz kilometre mesafede tepe üzerinde bulunmaktadır. Türbeden dolayı tepe de aynı adla anılır. Ankuzu Baba; gâvurlarla yaptığı bir savaşta ağır yaralanmış, tepeye doğru çekilip, gücünü toplamak istemiş. Ancak yaraları öyle ağırmış ki, zirveye ulaşınca ruhunu teslim etmiş.        Vatanı için çarpışıp şehit olanların Allah katında mertebeleri yüksektir. Ankuzu Baba'nın da mücadelesi Allah'ın hoşuna gitmiş. Bize de kayalarda atının ve kendisinin ayak izlerini ibret için bırakmıştır. Bir diğer söylentiye göre ise, Ankuzu Baba, civarda yaşayan insanlardan biriymiş. Yeniçerilerin zulmüne uğrayarak kaçmış ve kayalıklara sığınmıştır. Ancak yeniçeriler tarafından yakalanıp Öldürülmüş ve orada gömülmüş.